1. Co to jest CBAM?
Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) — rozporządzenie UE 2023/956 — to mechanizm wyrównujący cenę emisji CO₂ dla towarów importowanych spoza Unii Europejskiej. Jego cel: zapobiec "ucieczce emisji", czyli przenoszeniu produkcji do krajów bez systemu handlu emisjami (ETS) tylko po to, by obejść koszty klimatyczne.
W praktyce: importer, który sprowadza np. stal z Ukrainy lub aluminium z Turcji, musi zapłacić za emisje CO₂ wyemitowane podczas produkcji tych towarów — tak samo, jak płaci europejski producent w systemie EU ETS. Płatność odbywa się przez zakup certyfikatów CBAM po cenie zrównanej z ceną uprawnień ETS.
Jakie towary obejmuje CBAM?
Rozporządzenie CBAM (2023/956) obejmuje sześć sektorów wybranych ze względu na wysoką intensywność emisji i ryzyko ucieczki emisji:
| Sektor | Przykładowe towary (kody CN) |
|---|---|
| Stal i wyroby stalowe | Surówka żelaza, granulki, blachy, kształtowniki, rury, śruby, nakrętki — działy 72 i 73 CN |
| Aluminium | Aluminium nieprzetworzone, stopy, folii, profile, drut — dział 76 CN |
| Cement | Klinkier portlandzki, cement portlandzki, cement hutniczy — dział 25 CN (kody 2523) |
| Nawozy | Amoniak, kwas azotowy, nawozy azotowe i mieszane — dział 28/31 CN |
| Energia elektryczna | Import energii elektrycznej — kod CN 2716 |
| Wodór | Wodór — kod CN 2804 10 00 |
2. Kto musi składać deklaracje CBAM?
Obowiązek składania deklaracji CBAM spoczywa na upoważnionym zgłaszającym CBAM (ang. authorised CBAM declarant) — osobie lub firmie, która w poprzednim roku kalendarzowym importowała towary objęte CBAM na terytorium UE.
Kto musi uzyskać status upoważnionego zgłaszającego?
- Importer zarejestrowany w Polsce (lub innym państwie UE), który sam składa zgłoszenie celne z kodami CN objętymi CBAM
- Pośredni przedstawiciel celny, który składa zgłoszenia we własnym imieniu dla klientów (jeśli tak uzgodniono z klientem)
- Firmy importujące towar przez inne państwo UE — obowiązek CBAM powstaje w państwie pierwszego dopuszczenia do obrotu (entry point)
Kto jest zwolniony?
- Importerzy, którzy sprowadzają do 50 ton towarów CBAM rocznie (łącznie, masa netto): zwolnienie dla małych importerów obowiązuje od 2026 r. i nie obejmuje energii elektrycznej ani wodoru
- Importerzy towarów objętych wewnętrznym tranzytem (T2), które nie są dopuszczane do obrotu w UE
- Towary spoza listy Załącznika I do rozporządzenia 2023/956
3. Harmonogram: faza przejściowa i docelowa
CBAM wdrażany jest w dwóch fazach. Faza przejściowa (2023–2025) skupiała się wyłącznie na raportowaniu — bez płatności. Od 2026 r. trwa faza docelowa, która wymaga realnych zakupów certyfikatów.
| Okres | Faza | Obowiązki importera |
|---|---|---|
| 1 X 2023 – 31 XII 2025 | Przejściowa | Kwartalne raporty w CBAM Transitional Registry (PUESC) — bez zakupu certyfikatów |
| od 1 I 2026 | Docelowa | Rejestracja jako upoważniony zgłaszający + roczna deklaracja CBAM + zakup i umorzenie certyfikatów CBAM |
| 1 II 2027 | Docelowa | Start sprzedaży certyfikatów CBAM na platformie wspólnej |
| 30 IX każdego roku | Docelowa | Roczna deklaracja CBAM za rok poprzedni i umorzenie certyfikatów (pierwsza: do 30 IX 2027 za 2026 r.) |
Kwartalne raportowanie w CBAM Transitional Registry (faza przejściowa)
W fazie przejściowej (do końca 2025 r.) raporty kwartalne składano przez CBAM Transitional Registry — unijny portal obsługiwany przez Komisję Europejską. W Polsce dostęp był realizowany przez PUESC (Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych). Od 2026 r. system przeszedł na roczne deklaracje w nowym CBAM Registry.
4. Jak obliczyć emisje wbudowane?
Deklaracja CBAM musi zawierać dane o emisjach wbudowanych (ang. embedded emissions) — ilości CO₂ (i innych gazów cieplarnianych) wyemitowanych w procesie produkcji towaru. Obliczenia przeprowadza się według metodyki Załącznika III do rozporządzenia 2023/956.
Dwa podejścia: wartości domyślne vs rzeczywiste
| Metoda | Kiedy stosować | Źródło danych |
|---|---|---|
| Wartości domyślne (default values) | Gdy dostawca spoza UE nie dostarcza danych o emisjach; dozwolone przez określony czas — KE opublikowała wartości dla każdego sektora | Rozporządzenie wykonawcze KE (Implementing Regulation) — tabele wartości domyślnych per kraj i sektor |
| Rzeczywiste emisje (actual emissions) | Preferowane przez KE; wymagane, gdy wartości domyślne przekraczają próg dla danego sektora lub gdy importer wnioskuje o niższy koszt certyfikatów | Dane od dostawcy (raport emisji zakładu, weryfikacja przez akredytowanego weryfikatora) |
Emisje bezpośrednie i pośrednie
- Emisje bezpośrednie — CO₂ wyemitowany podczas procesu produkcji (np. spalanie koksu przy produkcji stali, emisje procesowe przy produkcji cementu). Obowiązkowe dla wszystkich sektorów CBAM.
- Emisje pośrednie — CO₂ z produkcji energii elektrycznej zużytej w procesie (np. elektroliza aluminium). Obowiązkowe dla aluminium i nawozów; opcjonalne lub ograniczone dla pozostałych sektorów.
5. Kary za brak deklaracji
Rozporządzenie CBAM przewiduje skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje za naruszenia. Kary mogą być nakładane przez właściwy organ krajowy (w Polsce: Krajowa Administracja Skarbowa / izba administracji skarbowej).
| Naruszenie | Kara |
|---|---|
| Import towarów CBAM bez statusu upoważnionego zgłaszającego | od 10 EUR do 50 EUR za tonę CO₂ nie objętą certyfikatami — plus obowiązek pokrycia brakujących certyfikatów |
| Niezłożenie deklaracji CBAM w terminie | Kara od 10 do 50 EUR/t CO₂ + odsetki za zwłokę liczone od dnia następnego po terminie |
| Złożenie nieprawidłowej deklaracji lub fałszywe dane emisji | Kara do 50 EUR za każdą tonę CO₂ wynikającą z niedoszacowania emisji; możliwe cofnięcie statusu upoważnionego zgłaszającego |
| Brak umorzenia certyfikatów do 30 września | Kara od 3-krotności ceny rynkowej certyfikatów ETS (art. 26 rozporządzenia 2023/956) + nakaz uzupełnienia certyfikatów |
6. Pięć kroków do zgodności z CBAM
Rejestracja w PUESC i uzyskanie statusu upoważnionego zgłaszającego
Złóż wniosek o status upoważnionego zgłaszającego CBAM przez PUESC (puesc.gov.pl → Usługi → CBAM) lub bezpośrednio w CBAM Registry prowadzonym przez Komisję Europejską. Wymaga numeru EORI, NIP i uzasadnienia importu towarów CBAM. Bez tego statusu nie możesz legalnie importować towarów z sektorów objętych rozporządzeniem od 1 I 2026 r.
Zbieranie danych o emisjach od dostawców
Skontaktuj się z zagranicznymi dostawcami i poproś o dane emisji w formacie CBAM Supplier Data Template. Kluczowe dane: intensywność emisji bezpośrednich (t CO₂e/t produktu), zużycie energii, źródła energii elektrycznej. Jeśli dostawca nie może dostarczyć danych — stosuj wartości domyślne KE dla danego kraju i sektora (wartości domyślne są wyższe, więc wiążą się z wyższymi kosztami certyfikatów).
Obliczenie emisji wbudowanych
Na podstawie zebranych danych oblicz całkowite emisje wbudowane dla każdego kodu CN. Wzór: masa towaru [t] × intensywność emisji [t CO₂e/t] dla emisji bezpośrednich + emisje pośrednie (gdzie dotyczy). Skorzystaj z kalkulatora na cbam.saaslab.pl — automatycznie przelicza emisje i estymuje koszt certyfikatów po aktualnej cenie ETS.
Złożenie rocznej deklaracji CBAM — termin: 30 września 2027 (za 2026 r.)
Złóż deklarację roczną przez CBAM Registry (dostęp przez PUESC). Deklaracja musi zawierać: listę importów (kody CN, masy, kraje pochodzenia), sumaryczne emisje wbudowane, zastosowaną metodykę (wartości domyślne vs rzeczywiste) oraz certyfikaty przeznaczone do umorzenia. Po złożeniu deklaracja jest nieodwołalna — sprawdź dane przed wysłaniem.
Zakup i umorzenie certyfikatów CBAM
Kup certyfikaty CBAM przez platformę KE (CBAM Registry) po aktualnej cenie — równej tygodniowej średniej ceny uprawnień ETS. Liczba certyfikatów = obliczone emisje wbudowane [t CO₂e]. Sprzedaż certyfikatów rusza 1 lutego 2027. Certyfikaty umarza się razem z deklaracją, do 30 września roku następnego (pierwszy raz do 30 września 2027 za 2026 r.). Niewykorzystane certyfikaty można odsprzedać lub zachować na kolejny rok.
7. Terminy CBAM 2026–2027
| Termin | Obowiązek | Status |
|---|---|---|
| 1 I 2026 | Start fazy docelowej CBAM: importerzy powyżej progu 50 ton muszą mieć status upoważnionego zgłaszającego. Certyfikaty kupuje się od 1 II 2027, także za import z 2026 r. | Minął |
| 31 I 2026 | Ostatni raport kwartalny fazy przejściowej (za IV kwartał 2025 r.) | Minął |
| 31 III 2026 | Wniosek o status upoważnionego zgłaszającego, pozwalający importować w trakcie jego rozpatrywania | Minął |
| 1 II 2027 | Start sprzedaży certyfikatów CBAM | Przyszły |
| 31 III, 30 VI, 30 IX, 31 XII | Kwartalne punkty kontrolne: na koniec kwartału trzeba mieć certyfikaty na co najmniej 50% emisji z towarów zaimportowanych od początku roku | Przyszły |
| 30 IX 2027 | Pierwsza roczna deklaracja CBAM za 2026 r. i umorzenie certyfikatów | Najbliższy |
Złóż deklarację CBAM — bezpłatnie zacznij już dziś
CBAM Reporter automatycznie oblicza emisje wbudowane, generuje deklaracje zgodne z wymogami KE i pilnuje terminów. Pierwsza deklaracja roczna: do 30 września 2027 r., za importy z 2026 r.
Zacznij bezpłatnie — cbam.saaslab.pl →Bez karty płatniczej. Bezpłatna rejestracja i pierwsza deklaracja.